Yazı ve Makaleler

İş Kanunu Kapsamında “Yarım Ücret” Nedir? COVID-19 Salgını Sonrası Uygulama Alanı Var Mıdır?

  • 25 Nisan 2020
  • Mehmet Akif Coşkun
  • Yorum yok

COVID-19 adı verilen salgın hastalığın tüm Türkiye’ye yayılması ardından gerek hukuksal gerek sosyal zaruri nedenlerle işyerleri geçici suretle kapatılmaya başlamış, işverenler işçileri işyerlerinden geçici suretle uzaklaştırmaya başlamıştır. Peki yarım ücret uygulaması nedir ve işyerlerinin covid 19 nedeniyle kapatılması neticesinde yarım ücret hakkı doğar mı ?

Öncelikle ve önemle belirtmek gerekir ki yarım ücret uygulaması İş Kanunu kapsamında düzenlenen bir uygulamadır. Dolayısıyla yarım ücret uygulamasının doğabilmesi için kapatılan işyerinin iş kanunu kapsamına dahil iş yerleri arasında olması gerekmektedir. Bu noktada eğer iş yeri iş kanunu kapsamında değilse, zaruri nedenlerle geçici suretle işyeri kapatılsa da yarım ücret hakkı doğmayacaktır.

Bu kapsamda aşağıda belirtilen alanlar iş kanununu kapsamında yer almadığından Deniz ve hava taşıma işlerinde, 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde, Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri, Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde, Ev hizmetlerinde, çıraklar hakkında, Sporcular hakkında, Rehabilite edilenler hakkında, 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde yarım ücret uygulaması yapılamayacaktır;

Yarım ücretin kanuni dayanağı işçi açısından İş Kanunu 24. madde, işveren açısından 25. madde  ve sürenin gösterilmesi noktasında yine İş Kanunu 40. maddede düzenlenmiştir.

  • İş kanunu 24. Madde kapsamında işçi açısından ;” İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.”
  • İş kanunu 25. Madde kapsamında işveren açısından; “İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.
  • İş kanunu 40. Madde de ise ; “24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.”

şeklinde ifade edilmiştir.

Yukarıda kanuni dayanağı belirtilen yarım ücret uygulaması, bir haftadan fazla süre ile ortaya çıkan zorlayıcı sebep dolayısıyla iş yerinin işveren tarafından kapatılmak durumunda kalınması halinde, işveren tarafından bir haftalık süre ile sınırlı kalmak üzere her güne karşılık gelen ücretin yarısının bir hafta boyunca işçiye ödenmesidir. Ödenecek ücret ise işçinin günlük çıplak ücretinin yarısıdır. Yani bir iş karşılığında iş veren tarafından işçiye ödenen ücrettir. Çıplak ücret hesaplamasında, bayram ikramiyesi, yemek ücreti ve sosyal yardımlar gibi kalemler dikkate alınmaz

Burada dikkat edilmesi gereken husus COVID-19 adı verilen, pandemik salgın haline dönüşen hastalığın zorlayıcı sebep olup olmadığı hususudur. İç işeri bakanlığı tarafından yayımlanan genelgeler ile 81 ilde faaliyet gösteren bar, pavyon, gece kulübü, lokanta, kuaför, çay bahçesi, kıraathane ve kafe gibi alanlar kapatılmış, dolaysıyla bu işyerleri geçici olarak çalışmaz hale gelmişlerdir. Bu nedenle İçişleri bakanlığı tarafından yayınlanan genelgeler söz konusu işyerlerinin işverenleri açısından zorlayıcı sebep haline gelmiştir. Dolayısıyla işverenler işçilerine yarım ücret ödemesi yapma durumunda kalmışlardır.

Söz konusu virüsün yayılma hızı düşünüldüğünde, birçok işyeri her ne kadar genelge kapsamında yer almasa da işverenler tarafından halkın ve çalışanların sağlığı düşünülerek kapatılmak zorunda kalmıştır. Bu yerlerde birçok insanın bir araya geldiği ve virüsün , çalışanların ve müşterilerin sağlığı tehlikeye atacağı bir gerçektir. Bu noktada iş verenlerin dayandığı sebep zorlayıcı sebep olarak kabul edilip bir hafta süreyle yarım ücret uygulaması yapılabilecektir.   

Yorum Yap